Film łzowy na rogówce oka

W ostatnich latach obserwuje się wśród okulistów i optometrystów duże zainteresowanie właściwościami i rolą filmu łzowego na rogówce oka. Wynika to z kilku przyczyn. Jednymi z nich są, w znacznym stopniu nierozpoznane do tej pory fizyko-chemiczne właściwości samego filmu łzowego, jak i jego rola w procesie widzenia. Innymi przyczynami są: gwałtownie rosnąca ilość użytkowników soczewek kontaktowych, które to soczewki przylegają do rogówki oka głównie, dzięki istnieniu filmu łzowego oraz szybki przyrost pacjentów cierpiących na tak zwany syndrom suchego oka.

Rola filmu łzowego

Powszechnie uważa się, że pierwszą powierzchnią optyczna oka, na którą pada światło, jest powierzchnia rogówki, a konkretnie jej nabłonek (epithelium). Niestety, powierzchnia nabłonka rogówki, jak każda tkanka biologiczna, zbudowana jest z komórek i nie jest optycznie gładka. Powierzchnia nabłonka wykazuje zatem właściwości rozpraszające światło i nie spełnia zatem warunku, który powinna spełniać powierzchnia optyczna. Aby powierzchnia rogówki była optycznie gładką i głównie załamywała, a nie rozpraszała światło, nabłonek rogówki pokryty jest gładkim filmem łzowym. Film łzowy spełnia ponadto jeszcze co najmniej cztery inne ważne role w oku:

zabezpiecza odżywianie i tlen dla nieukrwionej rogówki
zwilża powierzchnię nabłonka rogówki, chroniąc ją przed uszkodzeniem pod wpływem wysychania
zapewnia odpowiednie smarowanie powieki w jej ruchu po rogówce
zawiera enzym "lizozym", który niszczy bakterie i chroni rogówkę przed wzrostem na niej mikrocyst

Struktura filmu łzowego

Mówimy o filmie łzowym, anie warstwie łez, gdyż ma on złożoną strukturę i składa się z trzech różnych, niemieszających się warstw cieczy. Podczas każdorazowego zamykania powiej poszczególne składniki łez wytworzone przez gruczoły rozprowadzane są na rogówce oka, podczas gdy łzy "zużyte", zanieczyszczone pyłkami, drobinami, które osadziły się, gdy oko było otwarte, wypychane są przez kanały łzowe do przewodu nosowo łzowego. Mechanizm zamykania powiek wygląda podobnie do szybkiego zamykania się zamka błyskawicznego od strony skroniowej do części nosowej każdego oka. Właśnie taki ruch umożliwia "zasysanie" nowych składników łez z gruczołów łzowych i wypychanie składników "zużytych". Niekiedy mechanizm nazywa się pompą nosowo-łzową.

Film łzowy powinien szybko po każdym mrugnięciu stworzyć równą gładką powierzchnię na rogówce oka. Warstwa mucyn, która znajduje się bezpośrednio na nabłonku rogówki znacznie obniża napięcie powierzchniowe filmu łzowego i umożliwia warstwie wodnej równomierne i szybkie pokrycie powierzchni nabłonka. Zaburzenia w prawidłowej budowie i strukturze tej warstwy mogą powodować uszkodzenia nabłonka rogówki, nawet gdy ilość produkowanych łez jest prawidłowa. Grubość tej warstwy ocenia się na około 0.02-0.05 ?m. Jednakże spotyka się również wśród badaczy opinie, że warstwa mucyn razem z warstwą wodną tworzą swoistego rodzaju żel, którego skład i jego właściwości zmieniają się stopniowo (gradientowo) od nabłonka do warstwy lipidów.

Warstwa wodna odpowiada za tworzenie właściwego środowiska dla komórek nabłonka, dostarczając podstawowych składników odżywczych i tlenu do rogówki, umożliwiając przemieszczanie się komórek, jak również wymywanie produktów przemiany materii, składników toksycznych i ciał obcych.

Najbardziej zewnętrzną warstwą filmu łzowego jest warstwa lipidów, która zabezpiecza przed wyparowywaniem warstwy wodnej oraz zapewnia stabilność i optyczną gładkość powierzchni filmu łzowego. Warstwa lipidów najprawdopodobniej odgrywa również rolę elastycznej błony, która jest odpowiedzialna za szybkie wyrównanie się powierzchni filmu łzowego zaraz po mrugnięciu.

Grubość filmu łzowego

Nowy film łzowy powstały na rogówce oka po mrugnięciu nie jest stabilny. Z jednej strony pomimo warstwy lipidów warstwa wodna częściowo wyparowuje, z drugiej strony odżywiając dyfunduje do warstw nabłonka. Grubość filmu łzowego zatem zmienia się pomiędzy mrugnięciami. W miarę zmniejszania się grubości warstwy wodnej lipidy stopniowo dyfundują lokalnie przez warstwę wodną do warstwy mucyn.Gdy grubość warstwy wodnej przekroczy grubość krytyczną, to następuje lokalne połączenie się warstwy lipidów z warstwą mucyn i powstaje przerwa w filmie łzowym. W obszarze przerwy w filmie łzowym może dochodzić do kontaktu komórek nabłonka rogówki z powietrzem i w konsekwencji do uszkodzenia komórek nabłonka.

Przerwa w filmie łzowym

W normalnym, zdrowym oku przerwa w filmie łzowym powstaje dopiero po 20 sekundach od mrugnięcia. Jeżeli zatem mrugamy co około 4 sekundy, to przerwa w filmie łzowym w ogóle nie jest obserwowana. W przypadku tak zwanego zespołu suchego oka, kiedy produkcja łez jest mniejsza, niż w oku zdrowym, do powstawania przerwy w filmie łzowym, a więc do wysychania komórek nabłonka, dochodzić może zaraz po mrugnięciu. Odczuwamy wtedy dyskomfort widzenia i uczucie pieczenia w oku, czasami mylnie interpretowane, jako zapalenie spojówek. Pacjenci cierpiący na zespół suchego oka powinni używać tak zwanych sztucznych łez, zapobiegających efektowi wysychania komórek nabłonka rogówki. Pacjent z zespołem suchego oka powinien szczególnie ostrożnie dobierać soczewki kontaktowe, gdyż w ich przypadku film łzowy występuje i pod i nad soczewką kontaktową. Zmniejszona produkcja łez może w ich przypadku utrudniać używanie soczewek kontaktowych.

Diagnostyka zaburzeń filmu łzowego

jest wiele metod diagnostycznych pozwalających określać stopień zaburzenia filmu łzowego. Jedną z najczęściej stosowanych jest metoda zwana TFBUT polegająca na pomiarze czasu powstawania przerwy w filmie łzowym po ostatnim mrugnięciu oka. W naszym zespole opracowano dokładną nieinwazyjną, opartą na zjawisku interferencji metodę oceny stabilności filmu łzowego na rogówce oka.

Dokładne pomiary przeprowadzone przez Tsubotę pokazały, że średni czas pomiędzy mrugnięciami wynosi dla mężczyzn 4.1 sekundy, a czas trwania mrugnięcia, kiedy oko jest zamknięte wynosi 0.21 sekundy. Odpowiednio dla kobiet czasy te wynoszą 3.9 i 0.20 sekundy. Pokazuje to, że podczas 16 godzinnej aktywności człowieka na dobę oczy pozostają zamknięte przez około 50 minut. Czasy te są bardzo różne w przypadku ssaków. Lew mruga rzadziej niż raz na minutę, pies około 3 razy na minutę, podczas gdy niektóre gatunki małp raz na sekundę. King-Smith ocenia, że podczas mrugnięcia grubość filmu łzowego skokowo zmienia się z około 2.4 do około 4 mikrometrów. W ostatnich latach zaczęto zwracać uwagę na fakt, że film łzowy jest elementem optycznym oka i wpływa na jakość obrazu siatkówkowego. Zaburzenia w stabilności filmu łzowego. a więc w gładkości jego powierzchni, mają zatem bezpośredni wpływ na jakość widzenia. Lokalne przełomy w filmie łzowym w przypadku pacjentów z zespołem suchego oka działają jak optyczne filtry fazowe deformujące czoło fali wpadającej do oka i pogarszają jakość obrazu siatkówkowego. Jest to jeszcze jeden ważny motyw powodujący większe zainteresowanie własnościami i rolą filmu łzowego w procesie widzenia. Wymaga to jednak dalszych intensywnych badań.

źródło: IZOOPTYKA Nr 33/2005 - Prof dr hab. Henryk Kasprzak

Choroby oczu i wady wzroku

zobacz wszystkie »

[Polecamy »]

[Visioncare.pl - Strona internetowa bez barier]

Nasz serwis Visioncare.pl otrzymał nagrodę główną w prestiżowym konkursie - Strona internetowa bez barier - organizacji Widzialni.eu oraz mediów Agory. Komisja składająca się ze specjalistów ds. standardów dostępności oraz osób niewidomych oceniła nasz serwis najwyżej w kategorii stron komercyjnych.

[Sprawdź swój wzrok przed komputerem]

Poświęć 5 minut nie ruszając się sprzed komputera i przeprowadź 4 testy, które dostarczą Ci informacji o Twoim wzroku.

Szybka nawigacja